Tu jesteś: Kanone.pl | Poradnik prawny online  »  Prawo karne  »  Osoba nieletnia a odpowiedzialność karna

Osoba nieletnia a odpowiedzialność karna

Osoba nieletnia a odpowiedzialność karna

Polskie prawodawstwo sprawę odpowiedzialności karnej nieletnich reguluje dwutorowo - za pomocą Kodeksu Karnego oraz ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, mającej przeciwdziałać demoralizacji.

Spod odpowiedzialności karnej wyjęte są osoby, które nie ukończyły 13. roku życia. W przypadku popełnienia przez nie przestępstwa zobowiązani do naprawienia szkód są prawni opiekunowie, zgodnie z zasadą winy w nadzorze. Dopatrując się przejawów demoralizacji i błędów wychowawczych, sąd może jedynie wnieść o staranniejszą opiekę nad małoletnim sprawcą poprzez nadzór kuratorski, rodzinę zastępczą czy umieszczenie go w placówce wychowawczej lub socjoterapeutycznej, zgodnie z literą ustawy.

W przypadku osób między 13. a 17. rokiem życia zastosowanie mają również wytyczne ustawy o nieletnich. Jeśli jednak sprawca ukończył 15 lat i dopuścił się jednego z następujących czynów:

  • zamachu na życie Prezydenta (art. 134),

  • zabójstwa człowieka (art. 148 § 1-3),

  • spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 156 § 1 lub 3), 

  • spowodował zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, np. pożar (art. 163 § 1 lub 3),

  • piractwa - "klasycznego", nie komputerowego (art. 166),

  • katastrofy w ruchu lądowym (art. 173 § 1 lub 3),

  • zgwałcenia zbiorowego (art. 197 § 3),

  • wzięcia zakładnika (art. 252 § 1 lub 2),

  • rozboju (art. 280),

będzie już odpowiadał w procesie karnym, po rozpatrzeniu przez sąd warunków osobistych, okoliczności zdarzenia oraz stopnia rozwoju sprawcy.

Dopuszczenie się czynu zabronionego przez nieletniego w wieku 17-18 lat może skutkować zastosowaniem przez sąd przepisów prawa karnego. Jeśli czyn nosi znamiona występku (czyn zabroniony, zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych lub karą pozbawienia wolności), sąd może sięgnąć po środki wychowawcze, lecznicze bądź poprawcze, przewidziane dla nieletnich. Trzeba podkreślić, że w postępowaniu z udziałem osób poniżej 18. roku życia sąd zawsze kieruje się dobrem nieletniego, przedkładając środki prewencyjne i zaradcze nad karne.