Tu jesteś: Kanone.pl | Poradnik prawny online  »  Prawo karne  »  Podejrzany a oskarżony. Co różni te dwa statusy w postępowaniu karnym?

Podejrzany a oskarżony. Co różni te dwa statusy w postępowaniu karnym?

Podejrzany a oskarżony. Co różni te dwa statusy w postępowaniu karnym?

Może się wydawać, że między podejrzanym a oskarżonym nie ma żadnej różnicy i pojęcia te używane są zamiennie. Tak naprawdę jednak mamy do czynienia z dwoma odmiennymi statusami. A oprócz nich wyróżnia się dodatkowo rolę „osoby podejrzanej”.

Podejrzany oraz oskarżony to strony postępowania karnego. Najważniejsza różnica między nimi polega na tym, że podejrzany to osoba, której postawiono zarzut popełnienia przestępstwa w postępowaniu przygotowawczym, a oskarżony to ten, przeciwko komu do sądu skierowano akt oskarżenia. Zarzut popełnienia przestępstwa stawia się zaś podejrzanemu z reguły przed funkcjonariuszem policji czy prokuratorem.

W kodeksie postępowania karnego czytamy, że (art. 71):

§1. Za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.


§2. Za oskarżonego uważa się osobę, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu, a także osobę, co do której prokurator złożył wniosek wskazany w art. 335 wniosek o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy § 1 lub wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.


§3. Jeżeli kodeks niniejszy używa w znaczeniu ogólnym określenia "oskarżony", odpowiednie przepisy mają zastosowanie także do podejrzanego.

 

Od świadka do podejrzanego

W toku postępowania przygotowawczego śledczy usiłują ustalić, kto mógł popełnić przestępstwo. Nierzadko bywa i tak, że zebrany materiał dowodowy zaczyna wskazywać na osobę lub osoby, które posiadały wcześniej status świadka. W momencie, w którym świadek traci swoją dotychczasową rolę procesową i staje się podejrzanym, mówimy o konwersji roli procesowej. Obecny podejrzany jest przesłuchiwany ponownie, ale już w innym charakterze. Odpowiedzi, jakich udzieli w toku postępowania, nie są już zeznaniami, lecz wyjaśnieniami. Co ciekawe jednak, w związku ze zmianą statusu zeznania podejrzanego (z etapu, kiedy pozostawał jeszcze świadkiem) zostają uznane za niebyłe i w świetle prawa przestają mieć znaczenie dla śledczych. Co w sytuacji, gdy aktualne wyjaśnienia różnią się od tego, co podejrzany mówił wcześniej? Przyjmujemy wówczas, że kłamiąc (jako świadek), podejmował swoją obronę.  

 

Podejrzany – oskarżony: prawa i obowiązki

Na podejrzanym ciążą pewne obowiązki, na przykład obowiązek stawiania się na każde wezwanie organu prowadzącego postępowanie czy obowiązek poddania się oględzinom ciała (pobranie odcisków palców i wymazu z policzków, sfotografowanie itd.). Podejrzany dysponuje jednakowoż całkiem pokaźną listą praw. Ma chociażby prawo do korzystania z pomocy obrońcy, prawo do składania wyjaśnień, a także do odmowy składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania, prawo poznania zarzutów, jakie mu się stawia, i ich podstaw faktycznych, prawo wglądu do akt sprawy itd. Jego uprawnienia dotyczące wglądu do dokumentów postępowania są jednak ograniczone. Jeśli jest to uzasadnione dobrem śledztwa, może nie mieć wglądu do akt. Tymczasem oskarżony w toku postępowania sądowego ma praktycznie nieograniczony dostęp do akt sprawy, wynikający z zasady jawności postępowania. Może także zadawać pytania osobom przesłuchiwanym. Poza tym jego prawa i obowiązku są generalnie takie same, jak w przypadku podejrzanego w trakcie postępowania przygotowawczego. Oskarżony ma oczywiście prawo do zaskarżenia wydanego wyroku.

 

Podejrzany a osoba podejrzana

Polski kodeks karny rozróżnia dodatkowo pojęcia podejrzanego oraz osoby podejrzanej. Status osoby podejrzanej można „uzyskać” w momencie, w którym nie nadano nam jeszcze statusu podejrzanego, ale istnieją podstawy ku temu, by uznać nas za istotnych dla sprawy (np. istnieją podstawy, by przypuszczać, że popełniliśmy przestępstwo).

Osoba podejrzana może zostać zatrzymana przez policję w specyficznych okolicznościach, np. gdy nie da się ustalić jej tożsamości lub gdy istnieje ryzyko, że osoba ta się ukryje. W momencie zatrzymania osobie podejrzanej nadaje się nowy status – zatrzymanego. W toku przesłuchania zatrzymany może stać się podejrzanym.